Υποτίμηση χωρίς τέλος
Πριν από δέκα χρόνια, η ισοτιμία της τουρκικής λίρας με το δολάριο (USD/TRY) βρισκόταν στις 2,32 λίρες ανά δολάριο. Σήμερα κινείται γύρω από τις 43,5, με την αγορά να θεωρεί πλέον ρεαλιστική τη διάσπαση και του επιπέδου των 45 με κίνηση πρός τα 50.
Σε όρους αγοραστικής αξίας, η λίρα έχει χάσει πάνω από 94% μέσα σε μία δεκαετία.
Η πορεία αυτή δεν προέκυψε διόλου από ένα μεμονωμένο σοκ. Ήταν αποτέλεσμα διαρκούς πίεσης από τον πληθωρισμό, χρόνιας παρέμβασης στη νομισματική πολιτική και μιας αγοράς που έμαθε να λειτουργεί χωρίς εμπιστοσύνη στο εγχώριο νόμισμα. Κάθε περίοδος σχετικής ηρεμίας συνοδευόταν από νέα υποτίμηση σε επόμενο στάδιο.
Το 2024 ο πληθωρισμός στην Τουρκία έφτασε σε κορυφές άνω του 75%, ενώ το 2025 δείχνει να κλείνει κοντά στο 31%. Ακόμη και με επιτόκια που έφτασαν προσωρινά στο 50%, η πραγματική απόδοση παρέμεινε για μεγάλο διάστημα αρνητική. Η λίρα συνέχισε να αποδυναμώνεται, καθώς η αγορά τιμολογούσε το πρόβλημα ως δομικό με θεμέλια.
Οι επιπτώσεις στον πολίτη είναι άμεσες και μετρήσιμες. Ο καθαρός κατώτατος μισθός για το 2025 διαμορφώθηκε στις 28.075 λίρες τον μήνα, αυξημένος κατά περίπου 27% σε σχέση με το 2024. Σε δολαριακούς όρους όμως, το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε λιγότερα από 650 δολάρια, όταν πριν από δέκα χρόνια ο αντίστοιχος μισθός είχε σαφώς υψηλότερη αγοραστική δύναμη σε συνάλλαγμα. Η αύξηση μισθού μοιάζει δηλαδή περισσότερο με «μπάλωμα» παρά με ανάκτηση αγοραστικής δύναμης.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στην καθημερινή κατανάλωση. Καύσιμα, ενέργεια, φάρμακα, ηλεκτρονικά και τρόφιμα με εισαγόμενο κόστος ακολουθούν την ισοτιμία και όχι τον μισθό. Ακόμη και εγχώρια προϊόντα ενσωματώνουν κόστος σε δολάρια, είτε μέσω πρώτων υλών είτε μέσω μεταφορών. Το αποτέλεσμα είναι διαρκής πίεση στο πραγματικό εισόδημα, ανεξάρτητα από τις ονομαστικές αυξήσεις.
Η αποταμίευση έχει αλλάξει χαρακτήρα. Σημαντικό μέρος των καταθέσεων παραμένει σε ξένο νόμισμα, με τη δολαριοποίηση του τραπεζικού συστήματος να κινείται κοντά στο 40%–42%. Η συμπεριφορά αυτή δεν συνδέεται με επενδυτική στρατηγική, αλλά με ανάγκη διατήρησης αξίας.
Το κράτος επιχείρησε να κερδίσει χρόνο μέσω μηχανισμών προστασίας καταθέσεων από την υποτίμηση με το «κόλπο» της τελευταίας διετίας: οι FX-protected καταθέσεις (KKM), μεταφέροντας μέρος του κόστους στον προϋπολογισμό. Με απλά λόγια: το κράτος πλήρωνε ένα μέρος του «λογαριασμού λίρας» για να μη σπάσει η κοινωνική ισορροπία. Αυτό δεν είναι βιώσιμο μοντέλο. Το σχήμα όμως αυτό σταδιακά αποσύρεται, αφήνοντας την ισοτιμία πιο εκτεθειμένη στις δυνάμεις της αγοράς.
Ναι, η Τουρκία ανέπτυξε αμυντική βιομηχανία και εξαγωγικό αποτύπωμα.. Όμως η εξέλιξη της ισοτιμίας από τις 2,32 στις 43,5 λίρες ανά δολάριο δείχνει ότι η οικονομία λειτουργεί με νόμισμα μειωμένης αξιοπιστίας. Όσο αυτό δεν αλλάζει όλα αυτά περί ανάπτυξης λειτουργούν περισσότερο ως βιτρίνα παρά ως άγκυρα οικονομικής ευμάρειας. Το γράφημα είναι αμείλικτο: κάθε «σταθεροποίηση» ήταν απλώς στάση πριν την επόμενη υποτίμηση.
Η μεγάλη απώλεια δεν αποτυπώνεται μόνο στην ισοτιμία. Αποτυπώνεται στο γεγονός ότι ο Τούρκος πολίτης σκέφτεται, κοστολογεί και αποταμιεύει σε ξένο νόμισμα, ενώ πληρώνεται σε λίρες. Και αυτό, ιστορικά, δεν είναι χαρακτηριστικό υγιούς οικονομίας.
Αποποίηση ευθύνης: Το παρόν ενημερωτικό σημείωμα συνιστά διαφημιστική ανακοίνωση ενημερωτικού περιεχομένου και δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση επενδυτική συμβουλή, ούτε υποκίνηση ή προσφορά για συμμετοχή σε οποιαδήποτε συναλλαγή. Καμία πληροφορία που εμπεριέχεται σε αυτό, δε θα πρέπει να εκληφθεί, σε καμία περίπτωση, ως προτεινόμενη ως κατάλληλη επένδυση για τον παραλήπτη, ούτε μέσο επίτευξης των συγκεκριμένων επενδυτικών στόχων ή κάλυψης οποιωνδήποτε άλλων αναγκών του παραλήπτη, ούτε υποκατάστατο τυχόν συμβατικών κειμένων που αφορούν τις περιγραφόμενες σε αυτό συναλλαγές. Για τους λόγους αυτούς, κάθε επενδυτής θα πρέπει να προβεί στη δική του αξιολόγηση οποιασδήποτε πληροφορίας παρέχεται στην παρούσα επικοινωνία και δε θα πρέπει να βασίζεται σε οποιαδήποτε τέτοια πληροφορία, ως εάν αυτή να αποτελούσε επενδυτική συμβουλή. Το παρόν δεν συνιστά, επίσης, έρευνα στον τομέα των επενδύσεων και, συνεπώς, δεν καταρτίστηκε από την Εταιρεία σύμφωνα με τις απαιτήσεις του νόμου που αποσκοπούν στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της έρευνας στον τομέα των επενδύσεων. Οι πληροφορίες που διατίθενται στο παρόν βασίζονται σε πληροφορίες που διατίθενται στο κοινό και θεωρούνται αξιόπιστες. Η Εταιρεία δεν φέρει καμία ευθύνη ως προς την ακρίβεια ή πληρότητα των πληροφοριών αυτών. Οι απόψεις και εκτιμήσεις που εκτίθενται στο παρόν αφορούν την τάση της εγχώριας και των διεθνών χρηματοοικονομικών αγορών κατά την αναγραφόμενη ημερομηνία και υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Η Εταιρεία ενδέχεται, ωστόσο, να συμπεριλάβει στο παρόν έρευνες στον τομέα των επενδύσεων, οι οποίες έχουν εκπονηθεί από τρίτα πρόσωπα. Η εταιρεία δεν τροποποιεί τις ως άνω έρευνες, αλλά τις παραθέτει αυτούσιες, και, συνεπώς, δεν αναλαμβάνει οποιαδήποτε ευθύνη για το περιεχόμενο αυτών.
