Ο κόσμος χωρίς χρήματα ξεκίνησε ήδη
«Σε δέκα χρόνια τα χρήματα δεν θα έχουν σημασία.»
Η φράση του Elon Musk ακούγεται σχεδόν προκλητική, ίσως και ουτοπική. Αν όμως σταθεί κανείς μόνο στη διατύπωση, χάνει την ουσία του πράγματος.
Ο Musk δεν προβλέπει ότι τα χαρτονομίσματα ή τα ψηφιακά νομίσματα θα εξαφανιστούν, αλλά ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ανθρωποειδή ρομπότ θα αυξήσουν την παραγωγική ικανότητα της οικονομίας σε τέτοιο βαθμό, ώστε το χρήμα να πάψει να αποτελεί τον βασικό παράγοντα πρόσβασης στα αγαθά και τις υπηρεσίες.
Κοινώς, δεν μιλά για το τέλος του χρήματος, αλλά για το τέλος της σπανιότητας που του δίνει αξία.
Η οικονομία, άλλωστε, χτίστηκε πάνω σε μια απλή αρχή. Οι ανθρώπινες ανάγκες είναι σχεδόν απεριόριστες, ενώ οι διαθέσιμοι πόροι περιορισμένοι. Το χρήμα γεννήθηκε ως εργαλείο κατανομής αυτής της σπανιότητας.
Όταν δεν υπάρχουν αρκετά σπίτια, αυτοκίνητα, γιατροί ή τρόφιμα για όλους, χρειάζεται ένας μηχανισμός που θα αποφασίζει ποιος αποκτά τι. Αν όμως η παραγωγή αυτών των αγαθών αυξηθεί τόσο ώστε να καλύπτει πολύ περισσότερες ανάγκες από όσες μπορεί να δημιουργήσει η κοινωνία, τότε ο ρόλος του χρήματος αρχίζει να αποδυναμώνεται. Αυτή είναι η βάση της σκέψης του Musk.
Η πρόβλεψή του δεν στηρίζεται μόνο στην εξέλιξη της AI ως λογισμικού, αλλά κυρίως στον συνδυασμό τεχνητής νοημοσύνης, αυτοματισμών και ανθρωποειδών ρομπότ. Η AI μπορεί ήδη να σχεδιάζει προϊόντα, να αναπτύσσει λογισμικό, να αναλύει ιατρικές εξετάσεις και να βελτιστοποιεί ολόκληρες βιομηχανικές διαδικασίες. Όμως για να αλλάξει πραγματικά η οικονομία χρειάζεται να αποκτήσει και φυσική παρουσία. Εκεί είναι που μπαίνει το Optimus της Tesla.
Αν ένα ανθρωποειδές ρομπότ μπορεί να εργάζεται 24 ώρες το 24ωρο, χωρίς μισθό, χωρίς άδειες, χωρίς υπερωρίες και με ολοένα χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, τότε το μεγαλύτερο μέρος του κόστους παραγωγής αρχίζει να συρρικνώνεται.
Και όταν μειώνεται δραστικά το κόστος παραγωγής, μειώνονται και οι τελικές τιμές των προϊόντων.
Ο Musk χρησιμοποιεί συχνά τη λέξη abundance, δηλαδή αφθονία. Δεν εννοεί ότι όλοι θα γίνουν δισεκατομμυριούχοι. Εννοεί ότι πολλά από τα αγαθά που σήμερα θεωρούμε πολύτιμα επειδή παράγονται με υψηλό κόστος, ίσως στο μέλλον παράγονται τόσο εύκολα ώστε να πάψουν να αποτελούν οικονομικό πρόβλημα.
Η ανθρωπότητα έχει ήδη ζήσει κάτι αντίστοιχο στον ψηφιακό κόσμο. Πριν από τρεις δεκαετίες, μια εγκυκλοπαίδεια κόστιζε εκατοντάδες δολάρια, οι διεθνείς τηλεφωνικές κλήσεις ήταν ακριβές και η πρόσβαση στη γνώση αποτελούσε προνόμιο. Σήμερα, δισεκατομμύρια άνθρωποι έχουν δωρεάν πρόσβαση σε πληροφορίες, βιβλία, χάρτες, μουσική και βίντεο, επειδή το οριακό κόστος παραγωγής και διανομής της ψηφιακής πληροφορίας έχει σχεδόν μηδενιστεί. Ο Musk πιστεύει ότι αυτή η μετάβαση μπορεί να επεκταθεί και στον φυσικό κόσμο.
Εδώ όμως αρχίζουν και οι μεγάλες ενστάσεις.
Η οικονομία δεν αποτελείται μόνο από λογισμικό και υπολογιστές. Τα σπίτια χρειάζονται γη, οι μπαταρίες απαιτούν λίθιο, νικέλιο και χαλκό, τα εργοστάσια καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, ενώ οι πρώτες ύλες εξακολουθούν να εξορύσσονται από το υπέδαφος. Επιπλέον, όσο αυξάνεται η χρήση της AI τόσο μεγαλώνουν και οι ανάγκες για ηλεκτρική ενέργεια, data centers και υποδομές. Με άλλα λόγια, η σπανιότητα δεν εξαφανίζεται. Απλώς μεταφέρεται από την εργασία στους φυσικούς πόρους και στην ενέργεια.
Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που δεν μπορεί να αλλάξει… η ανθρώπινη επιθυμία για το μοναδικό και το σπάνιο. Ακόμη κι αν η τροφή, οι μετακινήσεις ή η υγειονομική περίθαλψη αποκτήσουν ελάχιστο κόστος, θα εξακολουθούν να υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν να παραχθούν μαζικά. Η παραθαλάσσια κατοικία, η γη σε προνομιακές τοποθεσίες, ένα έργο τέχνης, ένα συλλεκτικό αντικείμενο ή ο χρόνος ενός κορυφαίου επιστήμονα θα παραμείνουν περιορισμένα αγαθά. Και όσο υπάρχει περιορισμένη προσφορά, θα υπάρχει και οικονομική αξία.
Γι’ αυτό και το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η εξαφάνιση του χρήματος. Είναι η αλλαγή του ρόλου του. Αν η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική καταφέρουν να μειώσουν δραστικά το κόστος παραγωγής των βασικών αγαθών, τότε το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος δεν θα κατευθύνεται πλέον στην κάλυψη των αναγκών επιβίωσης, αλλά στην απόκτηση όσων θα παραμένουν πραγματικά σπάνια. Το χρήμα θα συνεχίσει να υπάρχει, όμως η σημασία του στην καθημερινή ζωή ενδέχεται να είναι πολύ μικρότερη από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα.
Η πρόβλεψη του Elon Musk για το 2036 μοιάζει ιδιαίτερα φιλόδοξη και πιθανότατα υπερβολικά αισιόδοξη ως προς το χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, πίσω από την υπερβολή κρύβεται μια σοβαρή οικονομική συζήτηση. Αν η τεχνητή νοημοσύνη αυξήσει την παραγωγικότητα όσο αυξήθηκε η γνώση με την έλευση του διαδικτύου, τότε η μεγαλύτερη επανάσταση δεν θα αφορά μόνο την αγορά εργασίας, αλλά την ίδια την έννοια της οικονομικής αξίας.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό μήνυμα του Musk. Όχι ότι το χρήμα θα πάψει να υπάρχει, αλλά ότι για πρώτη φορά στην ιστορία η τεχνολογία μπορεί να μειώσει τόσο πολύ τη σπανιότητα, ώστε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον πλούτο, την κατανάλωση και την ίδια την οικονομία.
Αποποίηση ευθύνης: Το παρόν ενημερωτικό σημείωμα συνιστά διαφημιστική ανακοίνωση ενημερωτικού περιεχομένου και δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση επενδυτική συμβουλή, ούτε υποκίνηση ή προσφορά για συμμετοχή σε οποιαδήποτε συναλλαγή. Καμία πληροφορία που εμπεριέχεται σε αυτό, δε θα πρέπει να εκληφθεί, σε καμία περίπτωση, ως προτεινόμενη ως κατάλληλη επένδυση για τον παραλήπτη, ούτε μέσο επίτευξης των συγκεκριμένων επενδυτικών στόχων ή κάλυψης οποιωνδήποτε άλλων αναγκών του παραλήπτη, ούτε υποκατάστατο τυχόν συμβατικών κειμένων που αφορούν τις περιγραφόμενες σε αυτό συναλλαγές. Για τους λόγους αυτούς, κάθε επενδυτής θα πρέπει να προβεί στη δική του αξιολόγηση οποιασδήποτε πληροφορίας παρέχεται στην παρούσα επικοινωνία και δε θα πρέπει να βασίζεται σε οποιαδήποτε τέτοια πληροφορία, ως εάν αυτή να αποτελούσε επενδυτική συμβουλή. Το παρόν δεν συνιστά, επίσης, έρευνα στον τομέα των επενδύσεων και, συνεπώς, δεν καταρτίστηκε από την Εταιρεία σύμφωνα με τις απαιτήσεις του νόμου που αποσκοπούν στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της έρευνας στον τομέα των επενδύσεων. Οι πληροφορίες που διατίθενται στο παρόν βασίζονται σε πληροφορίες που διατίθενται στο κοινό και θεωρούνται αξιόπιστες. Η Εταιρεία δεν φέρει καμία ευθύνη ως προς την ακρίβεια ή πληρότητα των πληροφοριών αυτών. Οι απόψεις και εκτιμήσεις που εκτίθενται στο παρόν αφορούν την τάση της εγχώριας και των διεθνών χρηματοοικονομικών αγορών κατά την αναγραφόμενη ημερομηνία και υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Η Εταιρεία ενδέχεται, ωστόσο, να συμπεριλάβει στο παρόν έρευνες στον τομέα των επενδύσεων, οι οποίες έχουν εκπονηθεί από τρίτα πρόσωπα. Η εταιρεία δεν τροποποιεί τις ως άνω έρευνες, αλλά τις παραθέτει αυτούσιες, και, συνεπώς, δεν αναλαμβάνει οποιαδήποτε ευθύνη για το περιεχόμενο αυτών.
